Zo is het in ieder gecal met de zwarte scholen gegaan. De problemen die de Amerikanen hadden om het onderwijs echt multiraciaal te maken, werd in Nederland met verbazing, en ook met zelfvoldaanheid bekeken. Wij hadden dat niet, en dat die Amerikanen dat wel hadden, dat moest wel liggen aan hun domheid en racisme.

Inmiddels zien we dat anders, want ook wij hebben inmiddels zwarte scholen (meestal openbare) die een zeer hoog aantal allochtone leerlingen hebben. Deze staan in de in de wijken waar veel allochtonen wonen. Dit geeft problemen, vooral vanwege de taalachterstand. De problemen versterken zichzelf doordat autochtone ouders (en in toenemende mate ook autochtone ouders, die evenzeer het probleem zien) hun kinderen naar andere scholen, meestal verder weg, sturen. Hierdoor wordt de zwarte school nog zwarter, waardoor nog meer ouders,.... enzovoort.

Onderwijskundigen, schoolleiders, bestuurders zoeken naar oplossingen. Een van de richtingen waarin gezocht wordt is gedwongen spreiding van "zwarte" leerlingen over de scholen van een stad. En als consequentie ook een spreiding van "witte" leerlingen. Een gevolg hiervan is dat de vrije schoolkeuze op de tocht komt te staan, en een ander gevolg is dat de leerlingen vervoerd zullen moeten worden naar hun scholen, omdat die veelal in andere wijken zullen staan.

Deze oplossing is al bekend. In de Verenigde Staten heeft men al langer ervaring met zwarte scholen, en deze gedwongen spreiding van leerlingen is daar ook lange tijd gemeengoed geweest. Deze politiek is begonnen in de jaren 1970, en stond bekend als "busing". Het heeft niet gewerkt. Ouders waren er fel op tegen, en ontliepen busing door hun kinderen naar dure prive-scholen te sturen of de wijk te nemen naar de voorsteden. De uittocht naar de voorsteden was niet alleen dramatisch voor het onderwijsbeleid (er waren steeds minder "witte" kinderen om te “busen”), maar versterkte bovendien de verzwarting van de steden zelf.

De Amerikanen hebben door schade en schande ontdekt dat een gedwongen menging van zwarte en witte leerlingen niet werkte. De bedoelingen waren goed, maar de uitwerking was rampzalig. In plaats van de achterstanden tegen te gaan, werden ze juist bevorderd. Dus wordt er nu uit een ander vaatje getapt.

De regering-Bush is bezig met het doorvoeren van een plan voor zogenaamde "onderwijs-vouchers". Dat zijn een soort waardebonnen, waarmee ouders het onderwijs van hun kinderen kunnen betalen. Die ouders kiezen dan zelf de school. Dat kan een openbare school zijn, maar eventueel ook een prive-school. Het gaat daarbij vooral om religieuze (meestal katholieke) scholen, die bereid en in staat zijn voor een redelijke prijs onderwijs te geven in de binnensteden. Omdat ze een religieuze basis hebben, krijgen ze geen overheidsgeld. Via de vouchers zou dat nu wel het geval worden. Omdat dit gezien kan worden als overheidssteun voor religie, is het systeem omstreden. Het is inmiddels wel goedgekeurd door het Hooggereachtshof.

Hier volgen de VS Nederland. Het grappige is namelijk dat wij een dergelijk systeem al sinds 1889 hebben, maar bij ons kunnen de bijzondere (meestal religieuze) scholen wel direct staatssteun ontvangen. En ook inderdaad zien we bij ons een beweging waarbij het openbaar onderwijs juist in de probleemwijken wordt overvleugeld door het bijzonder onderwijs. Niet dat een religieuze school als bij toverslag de problemen van de zwarte school doet verdwijnen. Maar de sterke punten van de bijzondere scholen zijn vooral: meer invloed van ouders, beter bestuur, een duidelijke grondslag en daardoor meer discipline. Bijzondere scholen hebben dus een betere kans om deze strijd te winnen dan de openbare scholen van het type-vergaarbak.

Verder heeft het systeem van bijzondere scholen bij ons goed gefunctioneerd als het ging om de integratie en emancipatie van achtergestelde bevolkingsgroepen (vooral katholieken en gereformeerden). Zou dat bij de islamieten niet ook kunnen? Waarop is de angst gebaseerd dat dergelijke scholen niet kunnen voldoen aan onze standaarden? Geef ze een kans.

Welke conclusies kunnen we hieruit trekken?
Ten eerste: gedwongen spreiding werd in de VS een fiasco, Erger: het was contra-productief. Er is geen reden om aan te nemen dat dat bij ons anders zou lopen.
Ten tweede: bijzondere scholen bieden waarschijnlijk betere mogelijkheden om het zwarte scholen probleem te bestrijden dan openbare scholen.
Ten derde: het is goed mogelijk dat islamitische scholen bijdragen aan de emancipatie van het islamistische volksdeel.

Het zou dus heel goed kunnen dat wij al de basis van de oplossing van het zwarte-scholen probleem hebben, en dat we hier niet het Amerikaanse voorbeeld hoeven te volgen, maar voor een keer gidsland kunnen zijn.

Mat Huizing