Nog nooit heb ik zo lang geaarzeld met mijn stemkeuze als bij deze verkiezingen.
Ik was al in het stemhokje en wist het nog steeds niet zeker. Gedurende de
campagne was ik van plan VVD te stemmen, maar op het laatste moment sloeg
de twijfel toe. Om te beginnen waren er inhoudelijke redenen om niet op de VVD
te stemmen. Verder heb ik een voorkeur voor kleine partijen.

Maar de belangrijkste overweging was strategie. Ik ben voor de voortzetting van
de CDA-VVD coalitie, eventueel aangevuld met een derde partij. Het alternatief
is een coalitie waarin de PvdA zit. De PvdA is nu succesvol, maar is nog steeds
op zoek naar haar identiteit. De kans dat de PvdA de noodzakelijke maatregelen
durft te nemen op het gebied van de sociale zekerheid is klein. Sterker, zelfs het
CDA aarzelt daarin. De enige kans is dus een kabinet met de VVD.

Gewoon VVD stemmen dan toch? Het lag ingewikkelder. Allereerst: VVD en CDA
gingen geen meerderheid halen, dat was duidelijk. Voor voortzetting van de 'rechtse'
coalitie was dus hoe dan ook een derde partij nodig. Welke opties waren er? LPF?
Programmatisch mogelijk, maar vanwege het verleden moeizaam. Staphorst? De
SGP was te klein om een meerderheid te scheppen en voor de ChristenUnie gold
waarschijnlijk hetzelfde. Bovendien was de CU te links.

Blijft over D66. Inhoudelijk kan D66 een goede aanvulling zijn op het program van
CDA en VVD, op sociaal-economisch gebied past het zelfs uitstekend. Als het
mee zou zitten, haalt D66 samen met CDA en VVD voldoende zetels voor een
meerderheid. Een nadeel van D66 is dat deze partij de neiging heeft aan te haken
bij de PvdA, maar in dit geval was dit risico vrijwel nul omdat CDA en PvdA samen
al een meerderheid zouden halen.

Zou D66 willen? Gedurende de campagne werden tegengestelde signalen afgegeven.
Thom de Graaf leek er wel oren naar te hebben. Dat is logisch: regeringsdeelname
geeft altijd een betere kans op de verwezenlijking van doelen dan oppositie. Maar
De Graaf liet ook weten niet te willen regeren als D66 zou verliezen. Waarom is
onbegrijpelijk. Er wordt dan gezegd dat 'de kiezer' dat niet wil. Flauwekul natuurlijk.
Bovendien: wat vinden de kiezers ervan die wel op je hebben gestemd? Je zou
zeggen dat je daarnaar eerder moet luisteren dan naar degenen die niet (meer) op
je hebben gestemd. Hoe dan ook: D66 is de enige serieuze optie voor uitbreiding
van de huidige coalitie. Daarom heb ik op Thom de Graaf gestemd.

Maar ik heb er al een beetje spijt van. Om te beginnen is De Graaf afgetreden en
vervangen door Boris Dittrich. Dat is geen vooruitgang. Dittrich is van de gedachten-
politie. Hij weet wat je moet denken en wat je moet zeggen. Als je dat niet doet,
dan stuurt Boris de politie op je af. Zo klaagde hij nota bene zijn collega Van Dijke
aan wegens discriminatie.

Bovendien laat Boris weten er niet over te piekeren CDA en VVD aan een
meerderheid te helpen. Waarom niet? Misschien denkt hij dat CDA en PvdA vanzelf
het D66 beleid zullen uitvoeren. Maar op sociaal-economisch terrein is dat niet zo
en voor de rest is het ook nog maar de vraag.

Waarschijnlijk speelt de traditionele D66 reflex een rol. D66 wil overbodig zijn en
liefst geen echte verantwoordelijkheid nemen. D66 heeft vier keer deel uitgemaakt
van een regering en slechts één maal (bij Paars I) was de deelname van D66 nodig om
een meerderheid te vormen. Leuk meerijden in de bijwagen, dat wel, maar liever
niet echt verantwoordelijkheid nemen.

Daarbij voelt D66 zich te goed om met 'rechts' te regeren. Eigenlijk willen ze alleen
regeren als grote broer PvdA ook meedoet. In 1981 bleek dat duidelijk. Die situatie
lijkt op de huidige. CDA en VVD hadden samen geregeerd maar raakten hun
meerderheid kwijt. Programmatisch stond D66 dicht bij die twee. Maar in de campagne
sloot D66, overigens tot verdriet van lijsttrekker Jan Terlouw, een regering met de VVD
uit. De VVD kon toen campagne voeren met de leus: “Een stem op Jan is een stem
op Joop.” En dat bleek waar: D66 zorgde ervoor dat de PvdA aan de regering kon
deelnemen. Maar het werd een fiasco. Het kabinet zag kans al voor de beëdiging te
vallen . Het werd gelijmd, om een half jaar later toch te struikelen. De PvdA stapte er
uit, D66 en CDA regeerden samen (in een minderheidskabinet) nog even door. Door
de opstelling van D66 werd Nederland opgescheept met een lange formatie en een
niet-werkende regering.

Natuurlijk is de situatie nu niet hetzelfde. D66 kan nu kiezen tussen het aanvullen
van een rechtse regering en het laten ontstaan van een (mogelijk slecht werkende)
linkse regering. D66 zou in ieder geval moeten onderzoeken of ze voldoende van het
program kan verwezenlijken met CDA en VVD, in plaats van de handen maar weer
eens in onschuld te wassen en overbodig te zijn.

Mat Huizing