Onlangs werd het brave Nederland opgeschrikt door een ernstige militaire bedreiging: volgens een Amerikaans wetsontwerp zouden de VS zichzelf het recht toekennen om Nederland binnen te vallen indien Amerikaanse staatsburgers door het op te richten Internationaal Strafhof gevangen gehouden zouden worden. Dat Strafhof wordt gevestigd in Den Haag, vandaar. Nou behield de VS zich dat recht altijd al voor (evenals andere landen), dus zoveel nieuws was er niet onder de zon. Maar op het strand van Scheveningen stonden al Tweede-kamerleden te turen naar de horizon, op zoek naar de eerste glimp van de invasievloot.

Waarom zijn die Amerikanen zo tegen dat Strafhof? Dat is immers op het eerste gezicht een erg sympathieke zaak. De handhaving van de mensenrechten wordt niet meer alleen overgelaten aan de naties, die er al of niet een puinhoop van maken, maar er komt een Strafhof dat schenders van de mensenrechten kan vervolgen, ook (of eigenlijk: juist) als het land van die schenders dat nalaat. Dus de genocideurs en de folteraars en de massaverkrachters gaan niet meer vrijuit.

Toch hebben de VS bezwaren. Sommige zijn onzin, sommige zijn zeer dubieus, maar er zijn ook een paar serieuze bezwaren tegen het Strafhof.

Om te beginnen: op welke wetgeving baseert het Strafhof zich eigenlijk? Dat zijn de internationale verdragen, de verlaring van de rechten van de mens, enzovoort. Maar dit zijn geen strafwetten bedoeld om rechtspraak op te baseren. Dat houdt in dat het Strafhof zichzelf erg veel ruimte zal moeten toekennen om die regels te preciseren en in te vullen. De kans dat het Strafhof in de praktijk zijn eigen regels maakt, is groot. Bovendien hebben juristen altijd en overal de neiging hun  reikwijdte uit te breiden. Gezien de vage regelingen onder het Strafhof zal dat hier ook gebeuren.

Verder heeft een strafrechtsysteem altijd de steun van een gewapende macht nodig. Verdachten moeten worden opgepakt, en veroordeelden moeten gevangen worden gehouden. Daarvoor is een sterke arm nodig. In een normale staat is dat de politie, in het uiterste geval het leger. Voor het Strafhof zou de VN dat moeten doen, maar de gewapende macht van de VN stelt niks voor. Het Strafhof is dus afhankelijk van de gewapende inzet van landen die het Strafhof steunen. Maar die landen hebben natuurlijk hun eigen belangen. In feite zullen zij bepalen wie opgepakt wordt, en wie niet. Het gevolg: de vervolging zal een politiek karakter krijgen. Wel Milosevic, wel Rwandese moordenaars, want die zijn te pakken, maar niet Saddam Hoessein, want te gevaarlijk, en ook niet een of andere Chinese leider, want die willen we te vriend houden.

Behalve dat het vooral rechtspraak tegen de zwakken en de geisoleerden zal zijn, ligt ook de politieke rechtspraak op de loer. Zal het Strafhof zich kunnen afschermen tegen de publieke opinie? Het proces tegen Milosevic bijvoorbeeld is niet vrij van politiek effectbejag. Voor sommige landen is dat een risico, bijvoorbeeld voor de VS. Want er bestaat een fors anti-amerikanisme. Dat bleek bijvoorbeeld toen enige tijd geleden de VS uit de VN commissie voor de mensenrechten gestemd werden, ten gunste van bekende voorvechters van de mensenrechten als China en Libie. Dat is het klimaat waarin het Strafhof moet werken. De angst dat er iemand voor het gerecht wordt gedaagd om een politiek punt tegen de VS te maken is niet ongegrond. Maar ook politiek gemotiveerde processen tegen anderen zijn denkbaar.

Daar komt bij de de VS een zeer groot deel van de zogenaamde vredesoperaties voor hun rekening nemen, en dat amerikaanse militairen dus een grotere kans lopen om verdacht te worden van een oorlogsmisdaad dan bijvoorbeeld Finse of Gabonese militairen. Dat wil natuurlijk niet zegggen dat Amerikaanse militairen vrijuit moeten gaan, maar het maakt wel begrijpelijk dat men kritischer naar het Strafhof kijkt als elders.

Het Strafhof ontbeert dus een duidelijke basis, gaat waarschijnlijk de macht steeds verder uitbreiden, zal gelegenheidsrechtspraak plegen, en met twee maten meten. Ziedaar de bezwaren. De bedoelingen van het Strafhof zijn misschien wel goed, maar de uitwerking is tot nog toe twijfelachtig en, zeker voor de VS, riskant. De ophef over de Amerikaanse houding is dan ook niet alleen zwaar overdreven, maar ook misplaatst. We zouden in Europa de kritiek serieus moeten nemen, in plaats van te zwelgen in onze eigen voortreffelijkheid.

Bovendien: tot nu toe doen de Amerikanen steeds het meeste en het zwaarste werk bij vredesoperaties. We hebben hen nodig, juist voor het bevorderen van democratie en het bewaken van mensenrechten. Stoppen dus met die onzin.

Mat Huizing