We zagen het aankomen, maar nu is het dan zover. GroenLinks wil de vrijheid van ouders beperken om kinderen buiten hun eigen buurt naar school te sturen. Dat staat in een aanvalsplan tegen de scheiding in witte en zwarte scholen. Lijsttrekker Femke Halsema presenteerde het plan op 7 januari. Als het aan GroenLinks ligt, mogen ouders de buurtscholen alleen mijden als ze dat ‘goed motiveren’. Ook wil GroenLinks dat scholen verplicht worden zich in te spannen om dezelfde etnische samenstelling te krijgen als de omliggende buurt.

Tot nog toe circuleerden dit soort ideeën in de marge van de politiek, maar Halsema heeft nu echt het startschot gegeven voor de nieuwe schoolstrijd. Om de scheiding tussen witte en zwarte scholen te bestrijden, moet de vrije schoolkeuze worden afgeschaft. Want daarop komt het plan van Halsema neer. Ouders kunnen niet meer kiezen naar welke school ze hun kinderen sturen. Tenminste, dat hangt van de opgegeven reden af. Als ze bijvoorbeeld aantoonbaar zeer katholiek zijn, en ze willen hun kind naar een zeer katholieke school sturen, dan mag dat. Maar als ze hun kind willen sturen naar een school wat verder weg die ze beter vinden, dan mag dat niet.

Onduidelijk is hoe GroenLinks om wil gaan met ouders die een voorkeur voor een bepaald onderwijstype hebben, zoals Montessori of Jenaplan. Als een dergelijke voorkeur ook telt als ‘goed gemotiveerd’, dan is dat wellicht nog een uitkomst voor gestudeerde ouders zonder geloofsovertuiging.

Wat zijn de gevolgen van dit plan? Om te beginnen zal de concurrentie tussen scholen op kwaliteit minder worden. Slechte scholen komen makkelijk aan hun leerlingen, want ouders kunnen niet meer een school ergens anders uitkiezen. Dat is een nadeel voor kinderen in wijken met veel slechte scholen, dus vooral de achterstandswijken in de grote steden. Ouders wordt verhinderd om de kwaliteit van de school te laten meewegen. Dat is inderdaad een nadeel voor autochtone ('witte') kinderen in die achterstandswijken, maar ook een nadeel voor allochtone ('zwarte') kinderen in die wijken. Die kunnen namelijk ook niet meer naar een betere school elders.

Maar misschien moeten we die prijs betalen voor de bestrijding van de zwarte scholen? Nee, want het zal niet helpen. Het gevolg zal zijn dat er een nog sterkere neiging ontstaat om te verhuizen uit achterstandswijken. Omdat de beter gesitueerden makkelijker in staat zijn dat te doen, zal de wijk sociaal nog zwakker worden. De segregatie neemt toe in plaats van af. Het plan van GroenLinks duwt de achterstandswijken dus verder in de ellende, in plaats van ze eruit te helpen.

Bovendien zal blijken dat de maatregelen van GroenLinks de scholen in de achterstandswijken helemaal niet veel 'witter' maken. De volgende stap ligt dan voor de hand: maak de ‘wijken’ groter, maak er desnoods hele gemeenten van. Het gevolg: een trek naar de randgemeenten. En steeds is het de elite die het eerst z’n straatje schoonveegt, gevolgd door de gegoede middenklasse. De minder bedeelden, waaronder veel allochtonen, blijven achter.

Deze voorspellingen zijn niet moeilijk te maken, want er is ervaring met deze politiek. In de Verenigde Staten is al tientallen jaren geleden een soortgelijk beleid ingevoerd. Dat beleid heeft daar inderdaad bijgedragen aan de vlucht uit de steden en een sterkere sociale scheiding. Er is geen reden waarom dat in Nederland niet ook zou gebeuren.

Daar komt bij dat het plan een enorme bureaucratie met zich meebrengt. Wat zijn de grenzen van de “buurten”? Wie bepaalt of ouders “goed motiveren” dat ze hun kind naar een school buiten de buurt willen sturen? De mogelijkheden van willekeur, gesjoemel en vriendjespolitiek zijn legio. En het wordt interessant om zeer katholiek of gereformeerd te zijn. De kerkgang zal dan ook enorm stijgen.

Het plan van Halsema haalt de concurrentie op kwaliteit weg bij het basisonderwijs en zal de sociale scheiding in Nederland versterken, en daarmee bijdragen aan de problematiek waarvan de zwarte scholen een onderdeel zijn. Het plans is dus ondoordacht, het is asociaal, en het zal het tegenovergestelde bewerkstelligen van wat GroenLinks wil bereiken.

Mat Huizing