Als er één onderwerp is dat de gemoederen in Nederland bezighoudt, dan is het de maximumsnelheid. Niet de zorg, niet de multiculturele samenleving, niet de WAO, nee, de maximumsnelheid. Die begint zolangzamerhand de Tweede Wereldoorlog te verdringen als maat aller dingen. Hoe komt dat nou?

Er is natuurlijk is een categorie burgers die van mening is dat rijden zo hard als je wilt een natuurrecht is. Sommigen combineren dat met een anarchistische opstelling en gaan over tot het vernielen van flitspalen. Maar de meeste mensen die zeuren over de  maximumsnelheid zijn niet tegen maximumsnelheden. Vrijwel ieder redelijk mens weet dat die nodig zijn. Waarom dan toch die woede? Blijkbaar gaat het om iets anders. Maar wat dan?

De 'jaloezie-theorie' kan hier duidelijkheid brengen. Die theorie is een verklaring voor de zogenaamde verrechtsing van Nederland. Volgens deze theorie zou de verrechtsing van Nederland en de opkomst van de LPF komen doordat de 'gewone' Nederlanders jaloers is op ogenschijnlijk minder bedeelden: allochtonen, drugsgebruikers, enzovoort.

Op het eerste gezicht een vreemde stelling. Inderdaad, rancune en jaloezie zijn wel vaker politieke drijfveren geweest. Het socialisme was gebaseerd op materiële afgunst van de lagere klassen. Ze voelden zich tekort gedaan en wilden meer delen in de welvaart. Het liberalisme heeft veel te danken aan de rancune van de gewone burgerij jegens de adel: die had politieke en sociale voorrechten en
volgens de liberalen was dat niet rechtvaardig. Dus afgunst en rancune als basis voor een politieke stroming is niet nieuw en kan ook vruchtbaar zijn. Maar in deze gevallen ging het altijd om jaloezie ten opzichte van bevoorrechten. De jaloersen voelden zich gediscrimineerd, en terecht.

Maar hoe kun je nou jaloers zijn op arme immigranten of zielige junks? Die hebben het helemaal niet zo goed. De 'jaloersen' zijn dan ook niet jaloers op die junks of immigranten, en daar zit de jaloezie-theorie dan ook fout. Maar ze voelen zich wel gediscrimineerd en hebben het idee dat immigranten, junks en trouwens ook allerlei criminele lieden worden voorgetrokken.

Er zijn in Nederland allerlei regels. Deze worden echter door het gezag soepel gehanteerd als het om groepen gaat die door het gezag als bijzonder worden gezien. Het gaat dan om immigranten, want het gezag wil niet te boek staan als racistisch. Het gaat dan om drugsgebruikers, want het gezag wil niet
kleinburgerlijk of conformistisch worden gevonden. Het gaat soms zelfs om regelrechte criminelen, want ook voor hen heeft het gezag begrip. De houding ten opzichte van bijvoorbeeld 'kampers' is velen een doorn in het oog. Bij de makkelijke houding van het gezag ten opzichte van deze groepen speelt ook een rol dat handhaving van de regels niet zo makkelijk gaat: waarschuwingen worden genegeerd, boetes worden niet betaald, enzovoort. De overheid wil eigenlijk 'achtergestelden' compenseren voor die achterstelling en past daarom regels niet of slap toe. Bovendien is de overheid laks: groepen die minder makkelijk te pakken zijn, komen weg met 'normoverschrijdend gedrag'.

Maar als het om de handhaving van de regels gaat waar de burger zich aan moet houden, dan blijkt het gezag helemaal niet zo ruimhartig te zijn. Dan is er plotseling geen begrip en wordt meegedeeld: regels zijn regels, meneertje! Junks mogen stelen en overlast veroorzaken en kampers mogen 'woonwagens' ter grootte van het huis van Heinsbroek neerzetten, maar als je 3 km/uur te hard rijdt, dan wordt je op de bon geslingerd. Er wordt dus met twee maten gemeten: één voor de lievelingen van het gezag en één voor de oppassende burger. Die hoeft niet gecompenseerd te worden voor zieligheid en is wel makkelijk te pakken.

Dit is het beeld van veel 'gewone burgers'. En daarom winden velen van hen zich zo op over de handhaving van de maximumsnelheid. Want dat is een heel duidelijk voorbeeld. Bovendien hebben de meeste automobilisten het zelf wel eens ondervonden.

Zou het inderdaad zo kunnen zijn dat de overheid in haar ijver te compenseren voor achterstellingen te ver is doorgeschoten en in feite nieuwe privileges heeft geschapen? Deze keer niet voor de bovenlaag, maar voor allerhande groeperingen uit de onderste lagen van de maatschappij? Een beetje wel. Maar in sommige gevallen is dat ook te rechtvaardigen. Extra geld voor zwarte scholen lijkt mij goed te verdedigen. In andere gevallen is de bevoorrechting inderdaad slecht doordacht en ongerechtvaardigd. En verder zijn ook gewone burgers in veel opzichten bevoorrecht, maar dat hebben ze zelf vaak niet in de gaten.

Eigenlijk zouden we al die regels en de toepassing ervan opnieuw moeten bekijken. Maar misschien is het makkelijker gewoon de maximumsnelheid af te schaffen. Zouden we dan van het gezeur af zijn?

Mat Huizing