Ik denk niet dat het ergens toe leidt. Wat er uit zal komen is ofwel een nietszeggende berg goede bedoelingen, ofwel een draak van een voorstel. Dat ligt dan natuurlijk mede aan de samenstelling en de omvang van de commissie, maar de hoofdoorzaak is het volgende.

De landen die nu deel uitmaken van de Europese Unie verschillen te veel van elkaar om een werkende politieke eenheid te kunnen vormen. Wat hebben bijvoorbeeld Finland en Griekenland gemeen, behalve dat ze in Europa liggen? Europa is cultureel verdeeld, en dat heeft politieke gevolgen.

Een duidelijkste breuklijn loopt tussen tussen noord en zuid. De wijze waarop politiek wordt bedreven in het zuiden van Europa is anders dan in het noorden. Politiek in het zuiden betekent clientelisme, vaak ook corruptie, of althans: zo wordt het in het noorden gezien. Niet dat het noorden heilig is, maar de rol van de politiek verschilt sterk tussen zuiden en noord.

Consequentie daarvan is dat er geen echte Europese democratie kan ontstaan. Want Italianen zullen niet op een Zweed stemmen, want daarvan hebben ze niks te verwachten. En Zweden stemmen niet op Italianen, want die vertrouwen ze niet, en verder stinken ze naar knoflook. Erger: ze kunnen elkaar niet eens verstaan. Voor democratie is homegeniteit van de burgers nodig, en die is in Europa ver te zoeken. Het europees bestuur zal blijven werken zoals nu het geval is: door topoverleg tussen de regeringen van landen, die zich dan opstellen als belangenbehartiger voor hun respectieve bevolkingen. Het Europees parlement kan daar niks aan veranderen, en is eigenlijk slechts een schijnvertoning.

Maar niet alleen op politiek-cultureel vlak zijn er grote verschillen binnen Europa, ook op sociaal en economisch gebied zijn de tegenstellingen groot. Niet alleen zijn sommige landen aanzienlijk rijker dan andere, ook verschilt bijvoorbeeld de organisatie van de sociale zekerheid.

En dan zijn er natuurlijk ook nog de taalverschillen. Kan een land een eenheid vormen als er niet een eenheidstaal is? Er zijn wat gevallen die suggereren dat het antwoord "ja" is (Zwitserland), maar de meeste landen die proberen te functioneren met meer gelijkwaardige talen, hangen op de rand van desintegratie (Belgie, Canada). En een eenheidstaal is nodig, op het niveau van het centrale bestuur, maar ook op de arbeidsmarkt.

De vorming van een Europese eenheidstaat,en van een echt geintegreerde  economie is dus een utopie. Het is een utopie voor het huidige West-Europa, en de uitbreiding van de unie met midden- en oost-europese landen zal de utopie alleen maar utopischer maken.

Wat dan? Een meer voor de hand liggend scenario is dat een aantal landen in noord-west europa besluit een nauwer samenwerkingsverband te vormen. Dat kan als een "nadere unie" binnen de Europese Unie, maar het kan er ook buitenom. In dat laatste geval moeten deze landen zich losmaken uit de Europese Unie.

Welke landen? Kern van deze Noord-west europese federatie zal ongetwijfeld Duitsland zijn. En verder: Denemarken, Nederland, Oostenrijk, misschien ook Zweden en zelfs Finland. En wellicht ook voormalige Oostblokstaten als Tsjechie, Hongarije of Polen. Maar dat is wat verder weg.

Deelneming van Groot-Brittannie ligt niet voor de hand, al is het niet onmogelijk. De positie van Frankrijk is moeilijk. Frankrijk is op dit moment aan de ene kant een drager van de europese eenwording, maar aan de andere kant een van de obstakels. Frankrijk is vooralsnog geobsedeerd door het eigen belang en de eigen rol, en wenst niet een positie in te nemen die als ondergeschikt aan een ander land (Duitsland bijvoorbeeld) gezien zou kunnen worden. Deze opstelling is nu een probleem, en zal dat in een nauwere samenwerking alleen maar nog meer het geval zijn. Daar komt bij dat de politieke en sociale cultuur van Frankrijk moeilijk combineert met die van bijvoorbeeld Duitsland of de Scandinavische landen. Dit laatste geldt ook voor Belgie, met name voor Wallonie, dat bovendien sterk op Frankrijk is gericht.

Over enkele jaren zullen de eerste bewegingen komen. In eerste instantie zal het een nauwer samenwerkingsverband zijn van de genoemde staten binnen de EU, maar op langere termijn kan het leiden tot een uiteenvallen van de EU. Ik denk dat Nederland nu al met deze mogelijkheid rekening moet houden, en er wellicht zelfs op aan moet sturen. Misschien kunnen we alvast beginnen met een commissie die moet bedenken hoe dit geregeld moet worden?

Mat Huizing