De laatste fase van de verkiezingscampagne is ingegaan. Wouter Bos heeft meegedeeld dat de kandidaat van de PvdA voor minister-president Cohen is. De paar dagen die ons resten tot aan de verkiezingen zullen besteed worden aan het breed uitmeten van de capaciteiten en de tekortkomingen van Cohen.

De PvdA is direct daarmee begonnen door te wijzen op zijn grote kennis op het gebied van immigratie, integratie en wat dies meer zij. Zalm opende zelfs al het vuur voordat officieel bekend was dat Cohen kandidaat zou zijn door hem af te schilderen als een papper en nathouder. Ik ben benieuwd in hoeverre men hierbij nog op de man gaat spelen.

Voor Bos is Cohen een uitstekende kandidaat. Cohen is een carrière- bestuurder, waarvan iedereen zegt dat hij erg "bekwaam" is. Waar die bekwaamheid uit bestaat is onduidelij, zoals gebruikelijk in dit soort gevallen. Die bekwaamheid blijkt vooral uit het vinden van compromissen en het produceren van gemeenplaatsen en vaagheden. Een uitstekende kandidaat voor het premierschap dus. Cohen is een wat kleurloze man die geen grote bedreiging vormt voor Bos als partijleider. Dat zou met Stekelenburg mogelijk anders zijn geweest.

Naast Cohen zullen de laatste dagen van de campagne worden beheerst door de vraag: wie wordt de grootste? Door de nek-aan-nek-race tussen CDA en PvdA krijgen de kleinere partijen en ook de VVD het nog zwaar te verduren. Het CDA probeert zelfs met een drogredenering de stemmen bij de VVD weg te halen.

Die gaat als volgt. Balkenende zegt: ik heb een sterke voorkeur voor een voortgezette coalitie met de VVD. Maar als de PvdA de grootste wordt, dan krijgt de PvdA het initiatief in de formatie en dan moet het CDA met de PvdA gaan praten, zelfs als de voorkeurscoalitie over rechts mogelijk is. Hij suggereert dan dat die onderhandelingen wel tot een akkoord leiden.

Dit is natuurlijk onzin. Als een coalitie over rechts (met de VVD dus) mogelijk is en Balkenende heeft daar zo'n sterke voorkeur voor als hij zegt, dan kan hij dat Hare Majesteit duidelijk maken bij de start van de formatie. De Majesteit zal dan aansturen op CDA en VVD. Doet Zij dit niet dan kan het CDA die onderhandelingen met de PvdA natuurlijk stuk laten lopen.

Als CDA en VVD samen geen meerderheid halen (en die kans is groot), dan wordt het iets ingewikkelder. Het CDA moet dan kiezen tussen een coalitie met de PvdA (als zij samen een meerderheid hebben) en een aanvulling van CDA en VVD met een derde partij. LPF en D66 liggen
voor de hand. Maar noch CDA noch VVD zitten erg te wachten op een vernieuwing van de coalitie met de LPF. En bij D66 is het sterk de vraag of die partij voldoende zetels haalt om CDA en VVD aan een meerderheid te helpen.

Maar dat neemt niet weg dat het CDA aan het roer zit, zelfs als de PvdA de grootste partij wordt. Als Balkenende anders suggereert, dan is dat niets meer dan een leugentje om verkiezingswil. Als Balkenende inderdaad het huidige akkoord tot inzet zou willen maken, dan hoeft hij alleen maar te zeggen: als we de coalitie met de VVD kunnen voortzetten, zullen we dat doen. Alleen als dat niet kan, kijken we naar alternatieven. Dat zegt hij niet. Dat is jammer. Want de beloofde duidelijkheid (dat heet tegenwoordig transparantie) blijft uit. Het is trouwens opvallend hoe snel en makkelijk Balkenende zich de traditionele "we buigen niet naar links en we buigen niet naar rechts"-houding van het CDA heeft eigen gemaakt.

Maar de echte verrassing van de campagne is natuurlijk het grote herstel van de PvdA. Dat wordt allerwegen aan Wouter Bos toegeschreven, en terecht. Natuurlijk, we wisten dat er een hoop 'lucht' zat in de omvang van het CDA, we wisten dat de zetels van de LPF voor een groot deel vrij zouden vallen en we weten ook hoe belangrijk de uitstraling van de lijsstrekker is. Maar dan nog: het inhoudelijke verschil tussen de PvdA van 2002 en die van 2003 is niet groot. Bos is terecht begonnen over de hypotheekrente, er wordt nog meer gesproken over veiligheid en dat is het wel zo'n beetje. Maar Bos presenteert zich makkelijk, lacht makkelijk en hult zich makkelijk in vaagheden en algemeenheden. En dat wordt gewaardeerd.

Ik vraag me af hoe de PvdA het vorig jaar gedaan zou hebben als niet Melkert, maar Bos lijsttrekker was geweest. Misschien was die hele zogenaamde "ruk naar rechts" wel achterwege gebleven. Zo zien we maar weer: een kapsel en een stropdas kunnen veel verschil maken.

Mat Huizing