Mijn conclusies lagen al klaar, maar later kwam de twijfel. Over de vermoedelijke dader werd bekend dat hij “milieu-activist” is. In eerste instantie dacht nog dat het wel een milieu-activist zou zijn die ook zeer uitgesproken denkbeelden over vreemdelingen, immigatie, enzovoort zou koesteren, en dat de ideeen van Fortuyn op die gebieden de reden waren geweest dat de dader tot de moord besloot.

Maar toen duidelijk werd dat de dader zich speciaal inzette voor dieren, viel een en ander op zijn plaats. Want het is goed denkbaar dat zo iemand tot een politieke moord komt. Waarom?

Allereerst: waarom zou je tegen politiek moorden zijn? Om te beginnen omdat moorden verkeerd is. Maar hoe zit het dan met bijvoorbeeld een moord op Hitler? Ja, dat mag wel. Waarom? Omdat Hitler zich niet aan de grondrechten hield.

In een democratie worden meningsverschillen opgelost door debat en compromis. Iedereen moet daarbij kunnen zeggen en  voorstellen wat hij wil. Bij de uiteindelijke uitvoering dient de rechtsorde als kader, en worden de grondrechten van de burgers gegarandeerd. Dit betekent dat iedereen aan de discussie moet kunnen deelnemen, als hij zich maar aan de discussieregels houdt (niet gooien met taarten enzo). En men kan zich ook tot die regels beperken, omdat men niet bang hoeft te zijn dat hem wezenlijk onrecht wordt aangedaan, want de grondrechten blijven gehandhaafd. Een democratie kan dus niet bij meerderheid van stemmen beslissen een bepaalde groep burgers te vermoorden.

En daarom is politieke moord niet toegestaan: het is eenvoudig niet nodig. Want in een democratie wordt gegarandeerd dat ideeen niet worden  uitgevoerd als ze de grondrechten overtreden. (Dat dit in de praktijk wel eens misloopt, is waar, maar dat doet hier nu niet ter zake.)

Kortom: burgers in een democratie worden goed beschermd, en behoeven dus niet het recht in eigen hand te nemen en politieke moorden te gaan plegen. Als er mensen zijn die van die grondrechten worden uitgesloten (zoals bijvoorbeeld vroeger de slaven), dan verandert dat de zaak natuurlijk. Maar tegenwoordig is ieder mens in een democratie een burger, en wordt hij dus beschermd.

Maar hoe zit het met dieren? Die worden niet beschermd door grondrechten. Voor hen dient de rechtorde niet als kader. Zij kunnen niet meedebatteren en compromissen sluiten. Dus is voor de bescherming van hun rechten geweld soms de enige mogelijkheid, net zo goed als voor de slaven in de Verenigde Staten in de vorige eeuw oorlog de enige (en dus gerechtvaardigde) mogelijkheid was.

Volgens deze redenering kan politieke moord namens (of door) dieren niet op dezelfde wijze buiten de orde geplaatst worden als de “gewoene” politieke moord. Het makkelijkst is natuurlijk om te zeggen: maar dieren hebben helemaal geen grondrechten! Alleen: waarom eigenlijk niet? Waarom hebben mensen het recht om niet onnodig te lijden en en het recht niet vermoord  te worden, maar dieren niet? Dieren kunnen ook lijden, en waarom is het lijden van een varken in een slachthuis iets anders dan het lijden van een mens die vermoord wordt? Omdat dieren geen mensen zijn? Maar waarom is dat onderscheid dan zo belangrijk?

Op deze vragen is niet makkelijk een goed antwoord op te geven. Als het antwood is: het leed van een mens is niet hetzelfde als dat van een hond of een dolfijn, dan is de vraag: wat is het verschil? En als het antwoord is: leed is leed, en het is dus hetzelfde of het leed van een mens of een nerts of een dolfijn is, dan is de drempel naar politiek geweld een heel stuk lager geworden.

Om terug te komen op de moord op Fortuyn: hij heeft positieve dingen gezegd over de bio-industrie en bontfokkerijen. En bio-boerenleider Van den Brink stond ook op zijn lijst. Wellicht hebben deze feiten, tezamen met de hiervoor gegeven redenering, de moordenaar tot zijn daad gebracht. In die redenering zelf zit een onontkoombare logica. Wel is het dan raar dat Volkert van der G. Fortuyn heeft uitgekozen, en niet een bonthandelaar, of desnoods Van den Brink. Hoe dan ook: als Van der G’s motief inderdaad gebaseerd is op de hiervoor geschetste redenering, zal het proces tegen hem een politiek proces worden, in die zin dat daarin een paar fundamentele uitgangspunten van de rechtsorde (vooral: dieren en mensen mogen verschillend worden behandeld) aan de orde zullen komen.

Mat Huizing