En inderdaad kun je, als je gaat zoeken in de geschiedenis, geen voorbeelden vinden van echte democratieen die het gewapenderhand met elkaar aan de stok krijgen. Maar dat is geschiedenis. Hoe zit het met het heden? Zijn er dan ook gewapende conflicten die geen gewapend conflict zouden zijn als beide partijen democratisch waren? En zo ja, zou een deel van de oplossing dan democratisering kunnen zijn?

Ik denk dat het Israelisch-Palestijns conflict wel eens een voorbeeld zou kunnen zijn. Zoals bekend is dit een ingewikkelde kwestie. De staatsvorm van de strijdende partijen is hierin zeker niet het enige aspect, maar zij speelt wel een rol.

Om te beginnen: is Israel een democratie? Ja. Israel is een open democratie, een rechtstaat, en kent en handhaaft de basisvrijheden (vrijheid van meningsuiting, vrijheid van evergadering, enzovoort). Er is een uitzondering: de Palestijnse burgers van Israel hebben weliswaar dezelfde rechten als de joodse burgers, maar zijn in de praktijk tweede-rangs-burgers. Zij kunnen bijvoorbeeld niet op gelijke voet meedoen aan de machtsvorming. Hoewel dit een grote smet op de Israelische democratie is, neemt het niet weg dat Israel in dit verband een demcratie genoemd kan worden.

Is 'Palestina' (de groep van Palestijnen op de Westoever en in de Gazastrook die in theorie door de Palestijnse autoriteit wordt bestuurd) een democratie? Nee. Er zijn inderdaad verkiezingen, maar of die vrij zijn is zeer de vraag. Duidelijk is verder dat Palestina geen rechtstaat is, corruptie en machtsmisbruik viert hoogtij, en de basisvrijheden zijn allesbehalve gegarandeerd.

Waarom is de staatkundige inrichting van Palestina een factor in het conflict met Israel? Arafat is toch gekozen? Dat is waar, maar niet in vrije concurrentie met anderen, en daardoor is onduidelijk wie hij vertegenwoordigt en wat zijn mandaat is. Arafat zelf kan dat niet schelen, want hij is gefixeerd op het behoud van de macht. En die is gebaseerd op de fictie dat hij het hele Palestijnse volk vertegenwoordigt.

Dus moet hij de uitersten in de Palestijnse maatschappij te vriend zien te houden. Aan de ene kant de gematigde Palestijnen die geen behoefte hebben aan de oorlog, en evenmin aan het corrupte regime van Arafat en de zijnen, aan de andere kant de extremisten van Hamas en de Islamitische Jihad, die wel de oorlog willen (lijkt het), en waarschijnlijk evenmin op de corruptie zitten te wachten.

Arafat veroordeelt van tijd tot tijd de aanslagen tegen Israel (en dan ook nog liefst alleen voor de buitenlandse pers), maar verder gedoogt hij de acties, hij stimuleert ze zelfs. Zo probeert hij de extremisten te paaien. Als hij ze hard zou aanpakken, zou hij zijn machtpositie ter discussie stellen. Bovendien: de oorlog is ook in Arafats belang, omdat bij vrede de gematigden bij verkiezingen makkelijk de overhand zouden kunnen krijgen. Daarmee zou zijn machtsbasis wegvallen. Kortom: Arafat vaart een zwalkende koers omdat hij niet anders kan. Hij heeft geen mandaat en hij heeft geen programma.

Wat zou er gebeuren als er echt vrije verkiezingen zouden zijn in Palestina? Er zijn dan twee mogelijkheden.

Eerste mogelijkheid: de gematigden winnen. Zij zullen proberen tot een vergelijk met Israel te komen. Zij zullen dan ook met alle macht proberen de acties van de extremisten te verhinderen. Dat is in hun belang, want de extremisten doorkruisen overduidelijk hun politiek.

Tweede mogelijkheid: de extremisten winnen. Zij willen niet tot een vergelijk met Israel komen, maar daarentegen Israel van de kaart vegen. Het is dan tenminste duidelijk waar de partijen in het conflict voor staan. Het zou ook nog kunnen dat in tweede instantie de extremisten alsnog tot een compromis willen komen. Zij zullen beter dan Arafat in staat zijn om dat te bereiken, omdat zij de mogelijkheid hebben het bij de eigen achterban af te dwingen.

In alle gevallen zal de kans op een vergelijk tussen Israel en Palestina toenemen, omdat van beide partijen dan duidelijk is waarvoor ze staan, en wat ze willen bereiken. Dat is in de afgelopen jaren bij Arafat het probleem geweest: wat wilde hij nou eigenlijk, behalve zelf aan de macht blijven?

Bush heeft inmiddels de Palestijnen aangeraden nieuwe leiders te kiezen. Dat zal nog wel wat voeten in de aarde hebben, omdat op dit moment Palestina de democratische infrastructuur ontbeert. Maar toch zijn democratisch gekozen Palestijnse leiders een noodzakelijke voorwaarde voor een vergelijk tussen Israel en Palestina. Natuurlijk zijn daarmee nog niet in een klap alle problemen opgelost. Maar het is in ieder geval een begin. En een voorbeeld van hoe democratie de vrede helpt.

Mat Huizing