Moeten we nou voor of tegen een aanval op Irak zijn? Een aanval op Irak wordt gerechtvaardigd door te wijzen naar de rechtsorde die door Saddam met voeten wordt getreden. Je zou dan ook verwachten dat voorstanders van een “nieuwe internationale rechtsorde”, zoals de aanhangers van het Internationaal Strafhof, voor de aanval zijn. En je zou verwachten dat meer praktisch ingestelden, zoals veel tegenstanders van het Strafhof, ertegen zijn. Vreemd genoeg ligt het omgekeerd: de meeste Strafhof-voorstanders lijken tenminste zware twijfelaars als het om Irak gaat, terwijl de voorstanders van een aanval op Irak vaak tegenstanders van het Strafhof zijn. Maar ja, waar staat geschreven dat we consequent moeten zijn, zoals Guus Couwenberg al ooit opmerkte?

Standpuntbepaling door afleiding uit een ander standpunt werkt dus niet, en het is beter om eens te kijken naar de argumenten voor en tegen. Om te beginnen zijn er zeker sterke argumenten voor een aanval op Irak.

Saddam ontwikkelt “massavernietigingswapens”: biologische en chemische wapens (de laatste heeft hij ook al daadwerkelijk ingezet), en waarschijnlijk ook atoomwapens. Daarmee bedreigt hij de stabiliteit in de regio, en wellicht ver daar buiten. Saddam heeft bovendien al bij herhaling laten zien niet vies te zijn van een oorlog. Hij heeft in het verleden al Iran, Koeweit en Israel aangevallen.

Saddam is een wrede tiran. Hij heeft inmiddels een lange geschiedenis van zeer harde onderdrukking van het eigen volk, tot en met chemische verdelging van hem onwelgevallige groeperingen. Zijn regime richt zich niet alleen tegen “minderheden” als de sji-ieten en de Koerden, maar ook tegen de Irakese bevolking in het algemeen.

Dit zijn hele sterke argumenten voor een aanval op Saddam. Hij is een verderfelijke despoot, en zijn verwijdering zou een zegen zijn voor de Irakezen. En bovendien vormt hij een militaire bedreiging, die bovendien in ernst toeneemt naarmate hij meer zware wapens verzamelt.

Maar er zijn ook argumenten tegen een aanval op Irak. Deze vallen uiteen in twee categorieen: de onzinnige en de zinnige. Eerst een paar onzinnige.

Saddam mag een tiran zijn, Irak kan toch niet worden aangevallen omdat dat een inmenging in binnenlandse aangelegenheden zou zijn. Een vreemde redenering. Dit zou inhouden dat iedereen zich van gewelddadig ingrijpen tegen een tiran zou moeten onthouden, zolang die tiran zijn tirannieke activiteiten binnen zijn eigen achtertuin houdt. Dus als Hitler zich beperkt had tot het uitmoorden van alleen de duitse joden, en de buurlanden met rust had gelaten, had men niet een oorlog tegen hem mogen beginnen. Inmenging in binnenlandse aangelegenheden, vandaar.

Irak mag alleen worden aangevallen als de Veiligheidsraad ermee instemt. Hoezo? Het zou de VS inderdaad helpen als men, dat wel zeggen: de Veiligheidsraad, de aanval op Irak sanctioneert. Maar het is niet duidelijk waarom dit gezelschap handjeklappende diplomaten in streepjespak tot laatste rechter gemaakt moet worden. De “mening” van de Veilgheidsraad is datgene waarover de VS, Rusland, China, Frankrijk en Groot-Brittannie het eens kunnen worden, niets meer en niets minder. Dat is interessant vanuit machtspolitiek, maar niet als men een morele vraag beantwoord wil zien.

Door een aanval op Irak wordt het Israelisch-Palestijnse conflict niet opgelost. Dit is juist, want dat conflict heeft helemaal niets met de kwestie-Irak te maken. Natuurlijk, Saddam doet zijn uiterste best om zijn politiek te verbinden met het Palestijnse vraagstuk. Want dat levert goodwill op bij veel Arabieren. En elders, vooral in Europa, schieten velen in een moreel spasme zodra Israel ter sprake komt. De aldus ontstane verwarring wordt door Saddam uitgebuit. Maar het is natuurlijk onzin. De kwestie Israel-Palestina, hoe ingewikkeld ook, heeft niks te maken met Irak, of met het optreden van Saddam.

Naast deze onzin-argumenten zijn er ook goede argumenten om niet aan een aanval op Irak te beginnen.

Om te beginnen: is het middel niet erger dan de kwaal? Natuurlijk, als Saddam kan worden afegezet door een kleine chirurgische ingreep, en dan vervangen kan worden door een stel Brave Democratische Borsten, dan zou dat mooi zijn, maar kan iemand garanderen dat het zo zal lopen?

Wat zijn de gevolgen van een oorlog voor de Irakese bevolking? Raakt die niet nog verder van huis? Hoe lang duurt zo’n oorlog? Hoe groot is het risico van een jaren voortslepend conflict? Als dat gebeurt, hoe lang kunnen en zullen de VS en hun medestanders dat volhouden? Met andere woorden: kan Irak een moeras waarin een buitenlandse mogendheid wegzinkt, en zich uiteindelijk onverrichterzake moet terugtrekken, zoals de VS in Vietnam en de Sowjet-Unie in Afghanistan is overkomen?

En het is natuurlijk heel mooi om daar een democratisch regime in het zadel te helpen, maar zal dat lukken? Irak zou de eerste Arabische democratie zijn, en Irak heeft de afgelopen tientallen jaren niet bepaald een evolutie in die richting doorgemaakt. Is de kans niet veel groter dat er een andere generaal aan de macht komt. En hoe groot is de winst dan?

Deze vragen laten zich niet eenvoudig beantwoorden met wijzen op de goede bedoelingen. Inderdaad, een aanval op Irak met als oogmerk het uit het zadel werpen van Saddam is moreel alleszins gerechtvaardigd. Maar naast een morele rechtvaardiging moet het ook praktisch haalbaar zijn, en mag het risico op een onbedoelde en ongewenste uitkomst niet te hoog zijn. En bij dat laatste liggen de twijfels.  Kortom: het mag, maar of het ook zal slagen, dat is de vraag. Ik betwijfel het.

Mat Huizing